یێكهمین ههلبهستا كوردى
نووسینا: ئهحمهدێ زینى وهند
و/ جهلال نیزامی
ههرتم خهبهردان دهرحهقى یێكمینا، كارهكآ دوژواره، دناڤ گهلهكى وهك كوردا كو تێدا ههر دایكهك شاعرآ بچووكآ خوهیه، یێكمین شاعر ویان یێكمین شعرا كوردى نایآ كفش كرنآ
دیسا ژى ئهم گهرهك ههروهكى گهلێن دى یێكمین ههلبهستڤان ژ بۆ خوه كفش كهن.
گزنفون سهردارآ یونانى د سالا 401 یان 400 دآ بهرى میلادآ (زایینى) دهما كو ژ عهردآ كوردستانآ دهرباس دبوو، بلى شروڤه كرنا عهگیدى ومێرخاسیا كوردان باسى وان سترانان دكهت یێن كو كوردان لدهمآ ئێریشا بۆ سهر سوپاهآ یونانآ دستران. گهر كو ئیرو رۆژآ شوونهك ژوان سترانان لێ بهلێ بێ گومان ئهو ستران. ب جورا ههلبهستا بوونه.
رهنگه ئهو ستران یێكمین دهنگء ئاوازآ بابء كالێن مهبوونه كوژ بهربهورا زهمان ژ ناڤ چونهو نهمانه لێ بهلێ یا كو مهدهست خوهدا ههیه، دگهرِێته سهرهزارو چارسهد سالا پێشدا، شعرا هورمزگانء هندهك ههلبهستن ژ پیرآ شالیارآ نۆرامێى كورد ههلبهستا هورمزگان بخوه قسمهتهك دى ههیهو بۆ بهیانا وآ پێشهكیهكى درێژ دڤێت.
(چیرۆكا ههلبهستا هورمزگان)
پێغهمبهرآ گرانقهدره ئسلامآ پشتى ئاشكهرا كرنا پێغهمبهرییا خوهو سهركهتنا ل مهككآ بۆ مسلمان كرنا مللهتێت دى مرۆڤء قاسدێت خوه هنارتنه دیتر وهلاتان . كو یێك ژ وان وهلاتان ئمپراتورییا مهزنه ئیرانآ بوو. خوسرۆ پهروێز پاشایآ ئیرانآ سهرآ قاسدآ پێغهمبهر ژآ كرو نامهیا موبارهكه وى حزرهتى درِاند ئووآ چهندآ مسلمان تووره كرن مسلمان د ههیامآ پێغهمبهردا سهمخهراتى شهرِێت ناڤخۆیىء شهرِآ دهگهل جیناران ل ههیامآ خهلیفهیآ دویآ ئهودهرفهت چآ بوو ئو مسلمانان ئیریشهك مهزن برنه سهر ئیرانآ ڤآ ناڤآ داگهلێ كورد یێكمین گهلێ ئارى بوون كو همبهرآ عهرهبان راوهستان. مهسعودى دێروك ڤانآ مهعروف رووبرووبوونایێكى یه كوردان د گهل سوپاهآ ئسلامآ شروڤه دكهو دبێژه جارایێكآ نهكارى لناڤ كوردان رێكهكآ پهیدا كهت چونكو ئهوان دینآ تازه پهسن نهدكرن ل سهرانسهرى جى یێت كورد لێ مسلمان دهگهل بهرخوهداناو بهمێرخاسى ڤهیه كوردان رووبرووبوون.
هاتنه گرتنا مهداینآ ل سالا 16 كۆچى بدهستآ (سعد بن وقاێ) كورد هایدان داكو ب هاریكارییا یهزدگردآ سآیآ پێشییاتێك چۆنا پاشایێت ساسانى بگرن.
دسالا بیستء سآیآ كۆچى سوپاهآ ئسلامآ ب قوماندارییا (عروه بن قیس) بهر ب ( شههرزورآ) چون و پشتى شهرِو جهنگهكى دوژوار سهرئهنجام شههرزور كهته دهستآ هێز ێت ئیسلامىدا پاشى ڤآ رۆژآ بوو كو كوردان ئسلام بناڤآ دینآ رهسمى قهبوول كرنء ل سهدهو قهرنێت پاشین ژ بۆ سهركهتنا ئسلامآ وپێشدا چۆنا وآ دهست دانهشوورو شهمشیران و دگهل دوژمنێت ئسلامآء مسلمانان شهرِ كرن. چهند سالا پێشدا ل دهشتێت شههرزورآ چهند بهیت شهعرا هاتى نڤیسین سهرپرتى چهرمهكآ هاته دهست كو بهلاو موسیبهتێت ئیریشا عهرهبان سهر وآ ناڤچآ و ژبهین چونا دین و ئایینآ مێژینه كوردان ل وآ دهوهرآ خویا دكر ئهڤ ههلبهست سریا خۆدابآ ههڤاهى برهك ژ دێرو كڤانێت كورد ناڤآ وآ ههلبهستآ دانان: (چهكامهیا هورمزگان) كوا بڤآ قرارآ یه
هورمزگان رمان ئاتران كوژان
وێشان شاردهوه گهورهى گهورهكان
زوركارى ئارهب كردنه خاپوور
گناى پاڵه ههتا شارهزوور


